ميلاد تقى (ع) نهم امام است امروز	در كشور جود، با رعام است امروز
تبريك فرشتگان به درگاه رضا	هر دم صلوات است و سلام است امروز

ولادت امام جواد (عليه السلام)
از ويـژگـيـهـاى ولادت امـام نـهـم عـليـه السـّلام ايـن اسـت كـه شـيـعـيـان از مـدتـهـا قبل بى صبرانه منتظر ولادت آن حضرت بودند. اين انتظار، از اطلاع آنان به موارد زير ناشى مى شد:

الف ـ خلقت نور امامان
روايات زيادى از رسول خدا(ص ) و ائمه اطهار عليهم السلام درباره خلقت نور آن بزرگواران قبل از آفرينش زمين و آسمان رسيده است كه به ذكر يك نمونه بسنده مى كنيم .
(سـلمـان فـارسـى ) مـى گويد: خدمت رسول خدا(ص ) رسيدم . چون نظر مبارك آن حضرت به من افتاد فرمود:
(اى سـلمـان ، خـداونـد هيچ پيامبرى را نفرستاد، مگر آنكه دوازده جانشين برايش قرار داد. گفتم : اين مطلب را از كتب آسمانى پيشين ؛ (تورات و انجيل ) نيز دانسته ام .
فرمود: آيا دوازده جانشين مرا كه خداوند آنان را براى امامت پس از من برگزيده است ، شناخته اى ؟
گفتم : خدا و رسول او داناترند.
فـرمود: اى سلمان ، خداى تعالى مرا از نور مختار منتخب خود آفريد. آنگاه مرا فراخواند، اطاعتش كردم ، و از نورِ من (على ) را آفريد. پس او را فرا خواند. او نيز خداوند را اطاعت كرد. و از نور مـن و عـلى ، (فـاطـمـه ) را خـلق كـرد و او را فـرا خـوانـد. او نـيـز بـه اطـاعـت خـداى تـعـالى مـشغول شد. آنگاه از من و على و فاطمه ، (حسن و حسين ) را آفريد و آن دو را فراخواند. آنان نيز او را اطـاعت كردند. آنگاه خداوند از نور (حسين ) نُه امام ديگر را آفريد و آنان را فراخواند، پس وى را اطـاعـت كـردنـد، و ايـن درحـالى بـود كـه هـنـوز خـداى متعال آسمان بلند، زمين پهناور، هوا، آب ، فرشته و بشر را نيافريده بود. و ما او را تسبيح و تقديس مى كرديم ، از او شنوايى داشتيم و اطاعتش ‍ مى كرديم ..(1)

ب ـ بشارت ولادت امام جواد(ع)
احاديث زيادى از رسول خدا9 و امامان پيشين ، ولادت امام جواد(ع) را خبر داده بودند.
امـام رضـا(ع ) از پـدرش مـوسـى بـن جـعـفـر(ع ) و او از رسول خدا(ص ) نقل مى كند كه فرمود:
پـدرم فـداى پـسـرِ.(2) بـهـتـريـن كـنـيـزان بـاد! پـسـرِ هـمـان (زنـى ) كـه اهل (نُوبه ) است ، دهانش خوشبو و داراى رحمى برگزيده است ..(3)
امـام كـاظم (ع ) به يكى از ياران خود به نام (يزيد بن سليط)، پس از معرفى على بن موسى الرضا(ع ) به عنوان جانشين خود فرمود:
(چـون او را ديـدار كـردى بـه وى مـژده بـده كـه خـداونـد پـسـرى امـيـن و مـبـارك بـه او خواهدبخشيد)..(4)
بزنطى مى گويد: ابن نجاشى به من گفت : بعد از امام رضا(ع ) چه كسى امام شما خواهد بود؟ من خدمت آن حضرت رسيدم و گفته او را نقل كردم . فرمود:
(بعد از من ، فرزندم امام است ).
و اين سخن در زمانى بود كه آن حضرت هنوز فرزندى نداشت ..(5)

بـه رغـم وجـود ايـن روايـات، انـتـظـار شـيـعـيـان تـا مـدتـهـا نـه تـنـهـا بـرآورده نـشـد كـه تـبـديـل بـه نـگـرانـى گـشـت؛ چـه آن كـه آنـان مـى ديـدنـد بـيـش از 45 سـال از زنـدگانى امام هشتم (ع ) سپرى شده است و هنوز فرزند پسرى ندارد. بيم آنان بيشتر از آن جـهـت بـود كـه دسـتـگـاه جـور و سـتـم عـبـاسـى بـر آن حـضـرت يـورش بـرده و قبل از آن كه فرزندش متولد شود او را به شهادت برساند.
اين نگرانى به حدى بود كه گاه ناچار مى شدند خدمت امام (ع ) برسند و مساءله را به شكلهاى مختلف با آن حضرت در ميان گذارند.
گاه به امام (ع ) عرض مى كردند:
(از خدا بخواهيد كه فرزندى نصيبتان فرمايد.).(6)
گـاهى از آن حضرت مى پرسيدند: آيا امامت در عمو، يا دايى و يا برادر تحقق پيدا مى كند؟ امام (ع ) مى فرمود: خير. آنان با ناباورى مى گفتند: پس در چه كسى محقق مى شود؟ مى فرمود: در فرزندم ! و اين (پرسش و پاسخ ) قبل از ولادتِ امام جواد(ع ) بود..(7)
بعضى اوقات نيز با حالت ياءس به آن حضرت مى گفتند:
(سنى از شما گذشته است ، بدون آنكه فرزندى داشته باشيد!
امام رضا(ع ) مى فرمود: امامى از دنيا نمى رود تا اينكه امام بعد از خود را ببيند!.(8)
ايـن نـگرانى با تبليغات و پخش شايعات از سوى سران واقفيه مبنى بر زنده بودن امام كاظم (ع ) و غـيـبـت آن حـضرت و عقيم بودن امام رضا(ع ) به اوج خود رسيد. به حدى كه برخى نسبت به امامت پيشواى هشتم (ع ) نيز دچار ترديد شدند.
يـكـى از ايـن افـراد بـه نـام (ابـن قياما) كه جزو فرقه واقفيه بود و امامت حضرت رضا(ع ) را قبول نداشت .(9) در دو برخورد بوسيله نامه و حضورى بر اين نكته تكيه كرد.
(ابن بشار) مى گويد: ابن قياماى واسطى نامه اى به امام (ع ) نگاشت و در آن گفت :
تو چگونه امام هستى در حالى كه فرزندى ندارى ؟!
امام رضا(ع ) در پاسخ فرمود:
تـو از كـجـا مى دانى كه من فرزندى ندارم ؟ به خدا قسم روزها و شبها سپرى نمى شود تا آن كـه خـداونـد بـه مـن پـسـرى عـنـايـت فـرمـايـد كـه حـق و باطل را از هم جدا سازد..(10)
و نيز (حسين بن بشار) مى گويد:
همراه (حسين بن قياما) در (صِرْيا) خدمت امام رضا(ع ) رسيديم .
امام (ع ): اگر كارى داريد بگوييد.
حسين بن قياما: آيا امكان دارد زمين خالى از حجت باشد؟
ـ خير.
ـ آيا ممكن است در يك زمان دو امام باشد؟
ـ خير، مگر آنكه يكى از آنان صامت (و پيرو ديگرى ) باشد.
ـ اكنون دانستم كه تو امام نيستى !
ـ از كجا دانستى ؟
ـ از آنـجـا كـه شـمـا فـرزنـدى نـداريـد و پـيـشـواى بـعـد مـى بـايـسـت از صـلب پـيـشـواى قبل باشد.
ـ سـوگـنـد بـه خـدا، روزها و شبها سپرى نخواهد شد مگر آنكه از صلب من پسرى متولد شود و هـمـچـون مـن در جـايـگـاه امـامـت تـكـيـه زنـد حـق را بـپـادارد و باطل را نابود سازد..(11)
در آن زمـان حـضـرت فـرزنـد پـسـرى نـداشـت و پـس از گـذشـت يـك سال خداوند ابوجعفر(ع ) را به او عنايت كرد..(12)

سرانجام مولود منتظر در شب دهم ماه رجب سال 195 هجرى به دنيا آمد..(13)
مورخان و محدثان نسبت به سال ولادتِ با سعادت نهمين پيشواى شيعيان ، حضرت امام محمد تقى عـليـه السـلام ، اتـفـاق نـظـر دارنـد و هـمـگـى تـولد آن بـزرگـوار را بـه سـال 195 هـجـرى در مـديـنه منوره نوشته اند، ولى نسبت به ماه و روز ميلاد اختلاف نظر دارند. بـسـيـارى از بـزرگـان مـانـند: (كلينى )، (شيخ مفيد)، (ابن شهر آشوب )، (طبرسى )، (على بن عـيـسـى اربـلى ).(14) مـاه ولادت را مـاه رمـضان نوشته و بيشترشان روز جمعه نوزدهم رمضان را روز ولادت دانسته اند..(15)
بـرخـى ديـگـر مـانـنـد (شـيـخ طـوسـى ) و (ابـن عـيـاش ) زمـان ولادت را دهـم مـاه رجـب دانـسـتـه اند..(16)
دعـايـى كـه توسط سوّمين نايب خاص حضرت بقية اللّه الاعظم ، جناب (حسين بن روح ) از ناحيه مـقـدسـه آن حـضـرت رسـيـده و مـرحـوم (كـفـعـمـى ) آن را نقل كرده ، مؤ يد نظريه دوم .(17) است :
(اللّهـُمَّ إ نـّى اَسـْاءَلُكَ بـِالْمـَوْلُودَيـْنِ فـى رَجـَبٍ مـُحَمَّدَ بْنِ عَلِي الثّانى وَابْنِهِ عَلِىِّ بْنِ مُحَمَّدِ المُنْتَجَب ).(18)

كيفيت ولادت
هـنگامى كه باردارى (خيزران ) معلوم شد، (حكيمه )، دختر موسى بن جعفر(ع )، خدمت برادرش امام رضـا(ع ) نـامه اى نوشت و آن حضرت را از اين امر مطلع ساخت . امام هشتم (ع ) در پاسخ نوشت : (او در فلان روز، از فلان ماه ، باردار شده است ، هنگامى كه فرزندش متولد شد، هفت روز همراه و همدم او باش )..(19)
حكيمه رويدادهاى شب ولادت آن حضرت را چنين تعريف مى كند:
وقتى زمان ولادت نزديك شد، برادرم مرا خواست و فرمود: اى حكيمه امشب فرزند مبارك (خيزران ) مـتـولد مى شود بايد در وقت ولادت او حاضر باشى ، چون شب شد دستور داد همراه قابله ، وارد اتاق (خيزران ) شوم . آن حضرت چراغى نزد ما افروخت و در را بر روى ما بست . چون وى را درد زايـمـان گرفت و او را بر بالاى تشت نشانديم ، چراغ خاموش شد. از اين رو مضطرب و ناراحت شديم . ناگهان مشاهده كرديم نور الهى تمام خانه را روشن كرد و حضرت ابوجعفر، امام جواد(ع ) در تـشت قرار گرفت در حالى كه بر اندام مباركش پوشش نازكى چون لباس قرار داشت كه نورى از آن ساطع بود بگونه اى كه از چراغ بى نياز شديم ..(20)
امام صادق (ع ) درباره نداى آسمانى و پاسخ امامان عليهم السلام پس از ولادت مى گويد:
زمـانـى كـه امـامـى بـه دنـيا مى آيد چشمانش به آسمان دوخته مى شود، چرا كه منادى حق او را از عـاليـتـريـن مـكان عرش ندا مى دهد: اى فلان ابن فلان (محمد بن على )، تو را از ميان بندگانم بـرگـزيـدم و خـالص گـردانـيـدم . جـايـگـاه اسـرار را به تو آموختم . گنجينه علم را به تو بخشيدم و تو را امين وحى و خليفه خود در زمين قرار دادم . براى تو و آن كه تو را دوست داشته بـاشـد و ولايـت تو را بپذيرد، رحمت خود را واجب مى گردانم و بر او بهشت هايم را عطا و جوار خـويـش را حـلال مـى كـنـم . سـوگـنـد بـه عـزّت و جلالم ، هر كس با تو دشمنى كند، وى را به شـديـدتـريـن عـذابـم گـرفتار مى كنم ، هرچند كه در دنيا از روزى فراوان برخوردارش كرده باشم .
پـس از آن كـه صـداى مـنـادى قـطـع شـود، او در پـاسـخ ، آيـه ذيل را تلاوت مى كند:
(شـَهـِدَ اللّهُ اءَنَّهُ لا إ لهَ اِلاّ هـُوَ وَالْمـَلائِكـَةُ وَ اءُولُوالْعـِلْمِ قـَآئِمـاً بـِالْقـِسـْطِ لا اِلَهَ اِلاّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكيمُ).(21)
حـكـيـمـه مـى گـويـد: من آن حضرت را گرفته در دامن گذاشتم و آن پرده اى كه بدن مباركش را پوشانده بود از خورشيد جمالش برگرفتم و لباس بر او پوشاندم . حضرت رضا(ع ) وارد شد و فرزند را از من گرفت ، در گهواره گذاشت و به من فرمود كه در كنار گاهواره او باشم ..(22)
امـام هـشـتـم (ع ) طـبـق سـنـت حـضرت رسول (ص ) و پدرانش عليهم السلام امام جواد(ع ) را تحنيك .(23) كـرد و در گـوش راسـت او اذان و در گـوش چـپـش اقـامه گفت ..(24) آن حـضـرت آن شـب را تـا به صبح در كنار گهواره فرزندش بود و با او نجوا مى كرد و اسرار الهى و علوم غيبى را به او تعليم مى داد..(25)

مولود مبارك
حضرت رضا(ع ) در همان شب ولادت، شيعيان را از تولد فرزند خود آگاه كرد و فرمود:
حـق تـعـالى به من پسرى عنايت كرد كه چون موسى بن عمران شكافنده درياهاست و نظير عيسى بـن مـريـم (ع ) اسـت كـه حق تعالى مادر او را مقدس و مطهر گردانيد و طاهر و مطهر آفريده شده بود..(26)
بـا شـنـيدن اين خبر دل شيعيان شاد، چشم آنان روشن و نگرانى ايشان برطرف شد و خدا را بر اين نعمت سپاس گفتند.
با ولادت آن گرامى ، دشمنان و بدخواهان بويژه واقفيّه ماءيوس و ناكام شده از موضع خود عقب نـشـسـتـنـد و دوسـتـان و شـيـعـيـان شـادمـان شدند و شك و ترديد آنان به يقين و استوارى ايمان تبديل گشت.

امشب بهشت ارزو را باز كردند	سرى زاسرار مگو را باز كردند
خم خانه توحيد را در برگشودند	از چهارده خم يك خم ديگر گشودند
مستان صافى دل كه قدسى نام دارند	كوثر به جاى مى درون جام دارند
درجام مى رخسار جانانه بينند	خورشيد را در حجره ريحانه بينند
در خانه شمس الضحى امشب قمر زاد	و ز چهارده خورشيد خورشيدى دگر زاد
طاها رخى از دوده ياسين بر آمد	نخلى كهن را ميوه شيرين بر آمد
امشب رضا، روح رضا در دست دارد	تصويرى از حسن خدا در دست دارد
يزدان رضا را ثانى موسى عطا كرد	بر پور موسى تالى عيسى عطا كرد
ماهى كه شرم از چهر دارد آفتابش	گويد رضا بر مهد نازش ذكر خوابش
گهواره او شهپر روح الامين است	گهواره جنباش امام هشتمين است
دارد رضا در پيش رو تمثال احمد	سوم على بر دامنش سوم محمد
ميلاد او اميد اسلام است و انسان	ميلاد او ميلاد اسلام است و قرآن
نظم زمان بعد از رضا در پنجه اوست	مشكل گشاى كارها سرپنجه اوست
از روى او نور ولايت مى درخشيد	در سايه اش مهر هدايت مى درخشيد
در كودكى بر مسند عصمت بر آمد	انسان كه از غار حرا پيغمبر آمد
يحيى بن اكثم مفتضح در بحث با او	جاى سخن بر كس نماند هست تا او
درياى جودش تشنه بر ساحل بجويد	درگاه احسانش كف سائل بجويد
وقتى بر آيد دست جود از استينش	گوهر فشاند در يسار و در يمينش
تنها نه او بر دوستان گوهر ببخشد	بر دشمن سر سخت خود هم زر ببخشد
خير كثير است و كرامت پيشه دارد	نخلى كه در ژرفاى كوثر ريشه دارد
اى آفرينش را چراغ رهنمايى	سر تا بپار رحمت جود ابن الرضايى
اى كوثر دوم كه مشهور است جودت	ظاهر تمام خير و خوبى از وجودت
در اين جهان و اينهمه لطف و كرامت	جودت قيامت مى كند روز قيامت
تفسير جودت را توان در هل اتى يافت	تصوير مهرت را درون سينه ها يافت
چشم امامت روشن از رخسارت ماهت	عرش خدا روشنتر از تو اميد است
اى آنكه نامت قفل غمها را كليد است	اين ملت ازاده را بر تو اميد است
لطفى كه در عيد تو كام دل بگيرند	لطفى كه تا در كوى تو منزل بگيرند
اميد احسان از شما دارد مويد	بر دامنت دست دعا دارد مويد

 

رفتار و اخلاق اجتماعى امام جواد (عليه السلام)

---

پي نوشتها:
1 - بحارالانوار، ج 25، ص 6.
2 - در ايـنـكـه مـنـظـور از (فـرزنـد بـهـتـريـن كـنـيـزان ) چـه كـسـى اسـت دو احتمال ذكر شده است . احتمال نخست اينكه منظور امام زمان باشد و منظور از (بهترين كنيزان ) مادر امـام جواد(ع ) باشد؛ چه آنكه مادر امام جواد(ع ) با واسطه مادر حضرت مهدى (ع ) نيز مى باشد. احـتـمـال هـم مـى رود مـنـظـور خـود امـام نـهـم (ع ) بـاشـد (ر . ك مـرآة العقول ، ج 3، ص 381).
3 -(بـِاَبـى اِبـْنُ خِيَرَةِ الاِْماءِ ابْنُ النُّوبِيَّةِ الطيِبَةِ الْفَمْ المُنْتَجِبَةِ الرَّحِمِ)(كافى ، ج 1، ص 323).
4 - كافى ، ج 1، ص 252، ح 14. (باب النص على ابى الحسن الرضا(ع ).
5 - بحارالانوار، ج 50، ص 20.
6 - بحارالانوار، ج 50، ص 15؛ الانوار البهيه ، ص 209.
7 - همان ، ص 35 و كفاية الاثر، ص 274.
8 - همان .
9 - ارشاد، ص 318.
10 - همان .
11 - رجال كشى ، ج 2، ص 828، رديف 1044.
12 - ارشاد، ص 318.
13 - مناقب ، ج 4، ص 379.
14 - ر . ك ـ كافى ، ج 1، ص 411؛ ارشاد، ص 316؛ مناقب ، ج 4، ص 379؛ اعلام الورى ، ص 329 و كشف الغُمّه ، ج 3، ص 133.
15 - كـشـف الغـمـه ، ج 3، ص 133، تـاريـخ بـغـداد، ج 3، ص 55، الفـصول المهمه ، ص 266. برخى هفدهم و بعضى نيمه آن ماه را روز ولادت حضرت ذكر كرده اند(ر.ك ـ اعلام الورى 329، دلائل الامامه ، ص 201، التتمه فى تواريخ الائمه ، ص 131).
16 - ر.ك ـ مصباح المتهجد، شيخ طوسى ، اعمال ماه رجب ، ص 741 و مناقب ، ج 4، ص 379.
17 - عـلامـه مـجـلسـى پـس از ذكر اين دعا مى نويسد: كفعمى در حواشى (بلدالامين ) بعد از ذكـر كـلام شـيـخ طـوسـى فرموده است : بعضى از اصحاب در توجيه اين كه اگر بگوييم امام جواد(ع ) در ماه رجب متولد نشده است پس چگونه حضرت حجت (ع ) مى فرمايد: (بالمولودين فى رجـب ) گـفـته اند: مراد توسل به اين دو مولود در ماه رجب است نه آن كه آن دو بزرگوار در ماه رجـب مـتـولد شـده انـد. كـفعمى در پاسخ مى نويسد: اين جواب صحيح نيست ؛ زيرا با روايت ابن عـيـاش كـه شـيـخ در مـصـبـاح نـقـل كـرده اسـت مـنـافـات دارد و اخـتـصـاص داشـتـن تـوسـل بـه ايـن دو امام در ماه رجب اگر به جهت ولادتشان نباشد ترجيحى ندارد و نيز اگر به جـهـت تـوسـل بـاشـد بـايـد در دعـا مـى فـرمـود: (اللّهـُمَّ إ نـّى اَسـْاءَلُكَ بـِالاِمـامـَيـْنِ) نـه (بـِالمـَوْلُودَيـْنِ).(بـحـارالانـوار، ج 50، ص 14) 18 - ر.ك ـ المـصـبـاح ، فصل 43، ص 530.
19 - الانوار البهيه ، ص 209 و دلائل الامامه ، ص 201.
20 - مناقب ، ج 4، ص 394.
21 - آل عـمـران ، آيـه 18. خـداونـد (بـا ايـجـاد نـظـام واحد جهان هستى )، گواهى مى دهد كه مـعـبـودى جـز او نـيـسـت ؛ و فـرشـتگان و صاحبان دانش ، (هر كدام به گونه اى بر اين مطلب ،) گـواهـى مـى دهند؛ در حالى كه (خداوند در تمام عالم ) قيام به عدالت دارد؛ معبودى جز او نيست ، كه هم توانا و هم حكيم است .(بحارالانوار، ج 2، ص 37).
22 - مناقب ، ج 4، ص 394.
23 - تـحـنـيـك ، جـويـدن خـرمـا و مـاليـدن آن بـه كـام نـوزاد اسـت كـه رسول خدا(ص ) نسبت به نوزادان انجام مى داد.(لسان العرب ، ج 10، ص 416، ماده حنك ).
24 - نگاهى گذرا بر زندگانى امام جواد(ع )، ص 30.
25 - مسند الامام الجواد، ص 15 و اثبات الوصيه ، مسعودى ، ص 209.
26 - مسندالامام الجواد(ع )، ص 14.

---

منبع: برگرفته از گروه ولايت